Terimler sözlüğü

(Almanca, okunuşu aufvuks) Göllerin bol güneş ışığı alan, genellikle derinliği 5 metreye kadar olan sığ bölgelerinde kayaları yeşil bir halı gibi kaplayan yosun tabakası. Bu tabaka ağırlıklı olarak yosunlardan ve bakterilerden oluşsa da aralarına böcek larvaları, küçük karidesler, kurtlar ve salyangozlar da karışmıştır; dolayısıyla Aufwuchs adı verilen bu yeşil tabaka, yosun ağırlıklı bir bitkisel-hayvansal gıda karışımıdır. Aufwuchs, Mbunaların temel besin kaynağıdır.

Belirli coğrafik ve biyolojik özellikleriyle sınırları çizilen bir doğal yaşama alanını (habitat) içinde barındırdığı canlılarıyla birlikte ifade etmek için kullanılan terim. Tropik yağmur ormanları ve mercan kayalıkları, barındırdıkları tür sayısı bakımından dünyanın en zengin biyotoplarını içerirler. Bir biyotoptaki herhangi bir canlının yerini -ya da önemini- anlayabilmek için fiziksel özellikleri ve gereksinimlerinin yanında davranış biçimlerinin -yani diğer canlılarla olan ilişkilerinin- ve besin zincirindeki konumunun araştırılması gerekir.

Baskın; diğer türdaşları üzerinde üstünlük sağlamış olan balık. Dominant bir balık kendini parlak renkleriyle ve bölgesine yaklaşan türdaşlarını kovalamasıyla belli eder. Türün alan gereksinimine kıyasla dar kalan akvaryumlarda, çoğunlukla erkek olan dominant balık, kendisine rakip olarak gördüğü türdaşlarını aşırı derecede hırpalayabilir.

Bir biyotoptaki bir canlının, uyum sağladığı fiziksel yaşam şartlarına, davranış biçimlerine ve beslenme alışkanlıklarına (besin zincirindeki yeri) göre ekolojik bütün içindeki yeri. Örneğin sığ kayalıklardaki Aufwuchs tabakasıyla beslenen Mbunalar ile daha derinlerde yaşayan mikropredatör Aulonacara türleri, hem yaşama alanı, hem de beslenme zincirindeki yerleri açısından farklı ekolojik konumları doldururlar.

Birbirinden coğrafik olarak ayrılmış biyotoplarda yaşayan farklı türler, çok benzer ekolojik konumlarda olabilirler. Bu türler suni olarak bir araya getirildiğinde biri üstünlük sağlayacak ve zaman içinde diğerinin yok olmasına neden olacaktır.

Genel olarak, türlerin farklı ekolojik konumlardan geldiklerini anlamanın en emin yolu doğal biyotopları incelemektir. Eğer türler doğada coğrafik olarak aynı biyotopta yaşıyorlarsa ekolojik konumları farklı, yani biribiriyle çatışmıyor demektir. Bu yüzden biyotop akvaryumları kurulurken doğal biyotoplar örnek alınır ve buralarda başarıyla yaşayan canlılar bir araya getirilmeye çalışılır. Örneğin doğal biyotoplarında da bir arada yaşayan Melek Balıkları ve bazı Corydoras cinsi çöpçüler akvaryumlarda da sorunsuzca bir arada tutulabilirler.

Doğal olarak, sadece belirli bir bölgede yaşayan tür. Örneğin Malavi Gölü'nde yaşayan Mbunaların hepsi endemik türlerdir.

Belirli coğrafik özellikleriyle sınırları çizilen bir doğal yaşama alanı. Biyotoptan farklı olarak, bütün canlılarıyla birlikte bir bütünü değil, sadece doğal yaşama alanını ifade etmek için kullanılır. Bazı çoğrafik şartların yaratılmasında canlılar da önemli rol oynayabildiği için (örneğin yağmur ormanları) biyotop ile habitat tanımları biraz içiçe girmiştir.

Ağırlıklı olarak yosun, meyva ya da yaprak gibi bitkisel gıdalarla beslenen balık. Amerika kökenli vantuzlu çöpçülerin çoğu herbivor türlerdir.

Sadece kendi türü içinde değil, diğer türlere karşı da baskın ve saldırgan davranan balık. Hiperdominant bir balık akvaryumdaki bütün diğer balıkları baskısı altına alıp onları sürekli saklanmaya zorlayabilir. Bu durum, genellikle, türlerin yanlış karıştırılmasından (saldırgan ve sakin türler bir arada) ve akvaryumun hiperdominant türün doğal yaşama ortamında sahip çıktığı alana göre dar kalmasından kaynaklanır.

Yerli dilinde Malavi Gölü'nün, genetik köken olarak biribirleriyle yakın akraba olan renkli kayalık çiklitlerine verilen isim. Hemen hepsi teritoryal olan ve bölgelerine bağlı kalarak yaşayan bu balıkların temel besini Aufwuchsdur. Bütün Mbuna türlerinde dişiler kuluçka dönemindeki yumurtalarını ağızlarında saklarlar. Günümüzde (2000) bilinen Mbuna cinsleri: Cyathochromis, Cynotilapia, Genyochromis, Gephyrochromis, Iodotropheus, Labeotropheus, Labidochromis, Maylandia, Melanochromis, Petrotilapia, Pseudotropheus.

Yavru balıklar, karidesler, kurtçuklar, böcek larvaları gibi küçük canlılarla beslenen balık. Örneğin Non-Mbunalardan Aulonacara türleri mikropredatör balıklardır.

Mbuna grubu haricindeki, evrimsel tarihte Mbunalardan ayrı bir koldan gelen Malavi cichlidleri. Non-Mbunalar genellikle bölgelerine Mbunalar kadar bağlı değildirler; onlara kayalık, kumluk, açık su, derin su gibi gölün her biyotopunda rastlanır. Besin kaynağı olarak da Aufwuchs'a Mbunalar kadar bağımlı değildirler. Aralarında büyük predatörler de vardır. Aulonocara, Copadichromis, Crytocara, Dimidiochromis, Nimbochromis, Tyrannochromis, Protomelas, Sciaenochromis gibi cinsler Non-Mbuna grubuna dahildirler.

Hem hayvansal, hem de bitkisel gıdalarla beslenebilen balık. Pul yemler de kabul eden çoğunun akvaryumda beslenmesi kolaydır. Mbunalar, ağırlıklı olarak bitkisel gıdalarla (örn. Spirulina yosunu) beslenmesi gereken omnivor türlerdir.

Temel besini diğer balıklar olan balık. Genellikle iri balıklar olan Predatörler, büyük bir ağıza ve güçlü bir çene yapısına sahiptirler. Örneğin, Non-Mbunalardan Sciaenochromis ahli predatör bir türdür.

Bölgesel; herhangi bir amaçla (üreme, beslenme vs.) bir bölgeye sahip çıkan ve bölgesini kendisine rakip olarak gördüklerine karşı koruyan balık. Bazı türler sürekli teritoryalken bazıları belirli mevsimlerde teritoryal, diğer mevsimlerde sürü balığı olabilir. Çiklitlerdeki teritoryal davranış biçimleri yeterince geniş akvaryumlarda da kolaylıkla gözlenebilir. Doğada bölgelerine bağlı olarak yaşayan Mbunalar, beslenme kaynakları açısından bölgelerindeki kayaların yüzeyinde yetişen Aufwuchs tabakasına bağımlıdırlar. Yaşamları boyunca kendi bölgelerinden hemen hiç ayrılmadıkları için, gerekli besini güvence altına alabilmek için bölgelerini, besin açısından rakip olabilecek diğer balıklara karşı korumak zorundadırlar. Bir erkek balık ne kadar güçlüyse bölgesi de genellikle o kadar geniştir. Olacak yavrularının yaşama şansını arttırmak için her zaman güçlüye yönelen dişiler, genellikle bölge genişliğini gücün bir kanıtı olarak kabul eder ve seçimlerinde bu niteliğe ağırlık verirler.